Porodica Bajić

Posebnu zanimlјivost iz prošlosti sela predstavlјa plemićka porodica Bajić, s naslednom titulom barona. Bila je vlasnik „pola sela", pa je život mnogih selјaka zavisio od rada na njihovom imanju i bila je u najbližem srodstvu sa srpskim knezom Milošem Obrenovićem.

Miloš i Ljubica Obrenović imali su četvoro dece: Petriju, Jelisavetu, Milana i Mihaila. Poznato je da je knez Miloš Obrenović imao odlične političke i privredne veze sa bečkim Dvorom, naročito nakon njegovog proterivanja u Austrougarsku i dolaska na presto mlađeg Karađorđevog sina Aleksandra (vladao od 1842 do 1858. godine). Miloš je imao veliko imanje u Vlaškoj, a sinu Mihailu je kupio dvorac i veliko imanje u Požunu. Kćerka Petrija, hroma u jednu nogu „dobro se udala za trgovca Todora Bajića iz Zemuna". Nјena sestra Jelisaveta Obrenović bila je udata za plemića Jovana Nikolića, koji je u Kikindi imao imanje i mlinove.

Baron Miloš Bajić od VaradijePorodica Bajić delila se u dve grane, mitrovačku i zemunsku. Rodonačelnik mitrovačke porodice bio je Jovan B. Bajić, baron od Varadije. Nјegova supruga bila je Rosa Gligori, s kojom je imao šestoro dece: Todora, Dimitrija, Lukača, Pala, Mikloša i Katalin. Jovan je dobio plemićki grb i naslednu vlastelinsku titulu 1791. godine od kralјa Lipota II za lične zasluge u borbi protiv turske vojske 1788- 1789. godine. Naime, tokom borbi za grad Šabac, kralјevsku vojsku je snabdevao solјu, a kada je oslobađan Beograd, svoje brodove im je stavlјao na raspolaganje.

Najznačajniji predstavnik zemunske grane porodice Bajić, početkom XIX veka je Todor, posednik iz Varadije, koji je naslednu plemićku titulu dobio 7. maja 1795. godine pod imenom „baron od Varadije". Todor je uz novčanu pomoć Miloša Obrenovića, 1832. godine od kralјa kupio Varadiju. Početkom druge polovine prošlog veka, Miloš je pomogao kćerki Petriji i zetu da kupe veliko imanje sa dvorcem i majurom u Bočaru, od porodice Hertelendi, gde su se nastanili i živeli u starom dvorcu (kaštelu), koji se nalazio na mestu gde se sada grade nove kuće (u centru sela). Todor je dobio austrijsko plemstvo 1857. godine. Porodica Bajić je imala dvoje dece: sinove Miloša i Atanasa.

Miloš je rođen 24. februara 1827. godine. Bio je oženjen Katarinom Hariš, s kojom nije imao dece. Nјegova majka Petrija je umrla 4. februara 1871. godine. Austrijski baronat dobio je 1882. godine, a mađarski 1891. godine, i bio je veoma poštovan u najvišim političkim i državnim institucijama Austrougarske monarhije. Bio je najpoverlјiviji diplomata svoga ujaka, srpskog kneza Mihaila Obrenovića. S obzirom da je bio bogat, a nije imao svoje potomstvo, svojom humanošću je pokazao koliko mu je stalo do srpske mladosti i Srba na prostorima monarhije. Kada je građena nova zgrada Srpske pravoslavne velike gimnazije u Novom Sadu (današnja gimnazija „Zmaj Jovan Jovanović" (1899-1900.)), kako piše u Spomenici o stogodišnici gimnazije (1810-1910), baron Miloš Bajić… je poklonio za svoga života 200 hilјada kruna (100 hilјada forinti) za zidanje ove gimnazije. Samo darežlјivosti ovog srpskoga velikana ima se zahvaliti, što se Srpska velika gimiazija novosadska nalazi u velelјepnoj zgradi, kakve nadaleko nema i što Gimnazija u njoj ima dovolјno i prostranih prostorija. Na gimnazijskoj zgradi i vidno je istaknut ovaj veliki dar rečima: Baron Miloš Bajić srpskom narodu". Danas, u svečanoj dvorani Gimnazije, na zapadioj strani je slika barona Miloša Bajića, koju je izradio akademski slikar Stevan Aleksić, a poklonili su je ovoj gimnaziji, u znak zahvalnosti, biviši učenici, braća baroni Josif i Vladislav Rajačić. Miloš i njegovi zakoniti potomci, sinovci Milan i Ivan, postali su doživotni članovi Gospodarske kuće (Gornjeg doma) 1895. godine. Veliki dobrotvor Miloš Bajić umro je 12. avgusta 1897. godine.

Milošev brat Atanas je, rođen, takođe, 1827. godine. Da li su njih dvojica bili blizanci? Bio je oženjen Jovankom Atanasijević od Valјai Paje. Oni su imali četvoro dece: kćeri Ljubicu i Mariju i sinove Milana i Ivana. Ljubica se udala za barona Henrika Trauntenberga, a Marija za Belu plem. Talijana. Atanas je umro 5. septembra 1876. godine. Atanasovi sinovi su dobili mađarsko plemstvo 1891. godine, zajedno sa svojim stricom Milošem.

Sin Milan je rođen 21. juna 1858. godine, a oženio se 22. maja 1882. godine Margitom pl. Paćanski, s kojom je imao troje dece: Petra, Mihaila i Žanetu. Milan je imao posed u Galacu, njegov sin Petar u Markovcu, a Mihailo u Velikom Žamu. Godine 1876. osnovana je zadužbina Todora, Terezije i Atanasija pl. Bajića, a 1905. godine njena glavnica bila je 18.449 kruna.

O Ivanu Bajiću se najviše zna, jer je stalno živeo u Bočaru. Rođen je 26. jula 1863. godine. Ivan se oženio s Ester Torockai, ženom visokog roda i imali su jednu kćerku. Po supruzi Ester, dobio je ime salaš koji je udaljen od Bočara, prema Padeju, oko 6 km. On je osnovao Društvo za melioraciju Bočar-Iđoš, 1887. godine. Osnovni cilј ovog Društva bio je isušivanje zemlјišta od bara i podzemnih voda, i pretvaranje u oranice. Područje na kome su vršeni melioracioni radovi (3.700 k.j.) nalazi se između Iđoša i Bočara. Dužina iskopanih kanala iznosila je oko 15 km, a nasipa 2,5 km. Društvo je raspolagalo i jednom crpnom stanicom kojom su vraćane podzemne vode u Tisu. Predsednik Društva je bio baron Ivan Bajić, a direktor Đula Gezlo.

Posed barona Ivana Bajića iznosio je 4.517 katastarskih jutara. Oranje i pripremu obradivog zemlјišta vršio je parnim plugom tipa fonjler. Izgradio je i prvi parni mlin u Bočaru. Imao je poznatu ergelu punokrvnih i polukrvnih engleskih konja, kao i teglјača iz Pomurja (120 grla). Posedovao je i stado krava rase simental i bern (398 grla). Mleko je prodavao u Segedinu, po ceni od 15 filera po jednom litru. Raspolagao je farmom svinja rase mangulica (324 komada). Ekonomiju je vodio kao slobodno gazdinstvo i nije imao kmetova. U ratarskoj proizvodnji ostvarivao je dobre prosečne prinose, i to: 10 mtc pšenice, 9 mtc ječma, 8 mtc zobi, po k.j. Bio je uspešan i poznat poslovni čovek.

Mlada baronica, kćerka barona Ivana Bajića, udala se pre Prvog svetskog rata za jednog husarskog kapetana koji je, nakon smrti svoga tasta, postao vlasnik imanja i kao „dobar zet" za jednu noć prokockao celo imanje. Imanje je kupio posednik iz Vajske, kod Odžaka u Bačkoj, dr Aurel Pajž, i kasnije ga prodao porodici Ognjanović.

Barona Ivana Bajića su poznavali mnogi Bočarci. Bio je sklon alkoholu. Izgradio je novi kaštel (današnji Omladinski dom). Građen je nekoliko godina, a završen je 1903. godine. Ovaj kaštel je imao više soba za stanovanje, balsku salu, kupatilo, savremenu kuhinju u suterenu i bazen za kupanje koji se održao i do naših dana. Baron je bio pasionirani sportista i lovac. Posebna pasija su mu bili trkaći konji i psi. Imao je više trkaćih konja, i malu stazu za njihove treninge (nalazila se na mestu sadašnje kuće berberina Kajla Šandora, stana učitelјa Danić Ćure i školskog dvorišta). Posedovao je tapacirani železnički vagon za prevoz konja. Nјegovi konji učestvovali su na trkama u Beču, Pešti, Berlinu i dr. Umro je 1911. godine i, uz opelo 12 pravoslavnih sveštenika sahranjen na tzv. Bajkićevoj humki (iza sadašnjeg pravoslavnog groblјa). Posle Prvog svetskog rata zemni ostaci barona Ivana Bajića preneti su u Beograd, u crkvu u kojoj su sahranjeni svi Obrenovići i njihovi potomci.

Iza porodice Bajić ostao je kaštel sa jednom kapijom koju su krasila dva stuba sa lavovima.

Porodični grb - u uglovima i među njima ima osam šestokrakih crvenih zvezda, na štitu plave boje sa srebrnim okvirima, na zelenoj osnovi zlatni soko.

Ukras na kacigi - između razapetih crnih krila zlatna glava sokola.

Pokrivač (plašt) - zlatnoplave ili crvenosrebrnaste boje.

Baronske oznake Varadinske grane porodice:

Grb - u štitu osnovne plave boje sa pozlatom tri zelena brda. U središnjem brdu ptica pelikan, braon boje, koja sopstvenom krvlјu hrani svoja tri sina.

Ukras na kacigi - beli orao koji u zlatnom klјunu drži crveni krst.

Pokrivač (plašt) - zlatnoplave boje.

Držači štita - dve zlatne grif ptice (grif ptica iz legende).

Sentencija: „Honeste et diuturne".

Tags:

O gradu