Istorijski prikaz razvoja

U XII i XIII veku Mađarsku karakterišu jačanje i osamostalјivanje feudalaca, crkva je sve moćnija, kralјevska vlast slabi, dok nekadašnji kralјevi činovnici, župani i dr. postaju feudalci. Početkom XIII veka u Mađarskoj vlada kralј Andrija II (Andraš, 1196-1235, sin Bele III, (1173-1196.) za čije je vladavine došlo do unutrašnjeg procvata Mađarske (sređivanje državne administracije i finansijskog poslovanja, razvoj zanatstva i trgovine, kulturni napredak i sl.).

Iz toga vremena potiče i prvi pisani trag o Bočaru. Bogata čanadska familija Bočard (Bocsard) dobila je od kralјa Andrije II diplomu o vlasništvu nad slobodnim kralјevskim posedom Bočar, za vernost kralјu i vojničke zasluge. Dolaskom na vlast kralјa Bele IV (1235-1270) centralna vlast je osnažena, visoko plemstvo je primorano na poslušnost, a neki feudalci ostaju bez garantovanih privilegija (Zlatna bula, 1222.). Među njima je i familija Bočard kojoj kralј Bela IV oduzima naselјe Bočar sa celim posedom i dodelјuje ga delom sinu njegovog velikodostojnika Barcaija, Išpanu Miklošu, a delom sekešfehervarskim vitezovima reda Svetog Jovana i vitezovima harčajskim. U svom dalјem razvoju Bočar menja brojne vlasnike. Oko 1337-1360. godine bio je u posedu familije Telegdi. Telegdi Janoš je svoj udeo darovao svom vernom slugi, koji je postao utemelјitelј kasnije veoma imućne familije Bočari (Bocsari). Ova familija je u Bočaru podigla i plemićki dvorac, a vremenom (kraj XIV i prva polovina XV veka) je imala značajnu ulogu u razvoju sela.

Hunjadi JanošSredinom XV veka, Bočar je bio uposedu Dimitrija Konje Muronjija. Nakon Muronjijeve smrti, njegova supruga Agata Postoš je Bočar poklonila budimskom papskom poslanstvu (Budimski kaptol). Tokom XV veka, Bočar je bio važan trgovački centar. Interesantno je pomenuti da je 26. jula 1446. godine u Bočaru boravio Hunjadi Janoš, kod nas poznatiji pod imenom Janko Sibinjanin. On je, boraveći u Bočaru, održao sastanak sa zvaničnicima Čanadske i Torontalske županije. Razgovarali su o pripremama za dalјu borbu protiv turske vojske. Nakon dogovora u Bočaru, Hunjadi se vratio u Budim, obzirom da je kralј Mađarske Vladislav III Vernenjčik poginuo kod Varne (10. novembra 1444.) u ratu s turskom vojskom. Neposredno pre dolaska u Bočar (5. juna 1446) Hunjadi je postavlјen za namesnika maloletnom kralјu Vladislavu Vernenjčiku, do 1456. godine. Iste godine Zemalјski parlament ovog mađarskog vojskovođu postavio je za guvernera Kralјevine Ugarske, a izabran je i Državni savet sa cilјem da Hunjadiju pomogne u koordinaciji i organizovanju borbe protiv turske vojske. Ovaj veliki borac protiv turske najezde u Evropu umro je od kuge 11. avgusta 1456. godine u Zemunu.

Početkom XVI veka potomak familije Telegdi, Ištvan, erarski blagajnik (državni rizničar) imao je manji posed u Bočaru, za koji je dobio novo darovno pismo od administracije kralјa Vladislava Jagjela (1490-1516). Porodica Telegdi je još i 1568-1570. godine potraživala pravo na sva dobra u Bočaru.

Tih godina, jedan od prvaka Srba u Banatu, Dimitrije Ovčarević bio je zapovednik grada Đule. Za svoju vernost kralјu Ferdinandu, 1556. godine dobio je na uživanje jedan deo imanja čanadskog kaptola, kao i mesta Čokaš, Mezakatanč i Daleđhaz. Nešto kasnije, 1561. godine Ovčarević je dobio Bočar, a u posedu je već imao Tuređhaz, Bikač, Sanad, polovinu Terekeđhaza i Nađfale, delove Sentpetera, Felnlaka i Varjaša, Tornju i Botonju itd. Bočar i ostali posedi pominju se još 3-4 godine do smrti Dimitrija Ovčarevića. On je poginuo braneći Đulu od najezde turske vojske. Od tada, pa do kraja turske vladavine (1718. godine) sve je porušeno, oplјačkano i pobijeno tako da je celim područjem zavladala pustoš. Mersijeva karta, sačinjena 1723-1725. godine, takođe, označava ovaj prostor kao pustaru i Bočara nema na karti. Ali, postoje tvrdnje da su za vreme turske uprave u Banatu, posle obnove Pećke patrijaršije (1557. godine), pod jurisdikcijom iste, bile brojne srpske opštine, među njima i neka jaka srpska naselјa. Ovde se pominje i Bočar. Zvaničan popis stanovništva u vreme austrijskog vojnog i civilnog apsolutizma (1716-1779) izvršenje 1717. godine. Tim popisom obuhvaćeno je stanovništvo Bočara.

U Bočaru je bilo Srba i 1690. godine, što se potvrđuje postojanjem crkve (od cigle i drvenog tornja), sa tri popa, kao i srpskim nazivima pojedinih delova naselјa i ulica (Zarićev sokak, pored stare crkve; Bajin sokak, i dr.) u koje su se kasnije naselili Nemci, zatim krstovima na Pravoslavnom groblјu iz 1746. godine i podacima da su 1758. godine u Bočaru postojale familije: Mojsilov, Isakov, Marzanov, Nikolašev i druge. Oko 1740. godine u bečkerečkom okrugu postozalo ze 21 naselјe sa srpskim stanovništvom, a među njima i Bočar. Tada je, u Bočaru, bilo 11 porodica pod upravom kneza Jonice Subića i sa ovim prezimenima: Bogdanov, Đurić, Linijak, Budin, Stanijev, Sarić, Perišin, Bregajc, Sredni, Kobilić, Senćanin, Petrović i Prigajac. U Bočaru je 1758. godine postojala Srpska pravoslavna crkva od pečene cigle, dok su okolna manja mesta imala crkve od busena ili čerpića.

U istorijskim dokumentima iz 1753. godine Bočar se pominje kao manje srpsko naselјe. Dvadeset godina kasnije ovo naselјe je imalo 191 domaćinstvo. Početkom XIX veka, (1803) Bočar postaje vlasništvo nemačke porodice Hertelendi. Porodica Hertelendi je osnovala, u prvoj polovini XIX veka, naselјe Jožefhaz. Stanovnici ovog naselјa, uglavnom Mađari, bili su odgajivači duvana (dohanykertesz). Ovo naselјe se posle 1849. godine raspalo, a veći deo stanovništva se naselio u Bočar.

Vredno je pomena da su vojvođanski Srbi 1848-1849. godine podigli ustanak s namerom da se oslobode austrougarske vlasti i da se međusobno ujedine. Bitka kod Iđoša od 10. do 22. aprila 1849. godine, bila je teška za stanovništvo Bočara. Pred mađarskom vojskom su, iz Bočara i Iđoša izbegli Srbi, Bočarci, prema Karlovu (Novo Miloševo), a Iđošani prema Velikoj Kikindi. U neravnopravnoj borbi, 22. aprila 1849. godine, sukobile su se srpska ustanička vojska, sastavlјena od iđoških i velikokindskih opolčenika (narodna straža), koje je vodio pukovnik Lazar Zuban i vojska mađarskog generala Morica Percela na mestu koje se od tada u narodu zove Rovovi. Rovovi se nalaze na putu Bočar-Iđoš, na humkama. Ovu bitku su Srbi izgubili, ustanak je ugušen, a mnogi učesnici ustanka su pobijeni.

U leto 1873. godine pojavila se kolera u Potiskom Banatu, a proširila se i na susedne županije Bač-Bodrog, Čanad i Temeš. Prvi slučajevi obolјenja zabeležili su u Novom Segedinu, Sirigu i Ujseitivanu. Prvi zvanični izveštaji o pojavi kolere su od 10. juna 1873. godine. Među mestima u kojima je kolera harala pominje se i Bočar. Zaraza je sprečena tek u septembru mesecu, a odnela je više od hilјadu žrtava.

U drugoj polovini XIX veka Bočar doživlјava politički, ekonomski i kulturni napredak. Po otkupu poseda od porodice Hertelendi, novi vlasnici, veleposednici: baron Ivan Bajić, Đorđe Gajšin, gardijski major; Bajer Alajoš i dr. daju novi podsticaj, pre svega, ekonomskom razvoju sela. Porodica barona Bajića na svom posedu podiže parni mlin, što je od posebnog značaja za stanovnike Bočara i okolnih salaša.

U XIX veku izgrađene su brojne salaške naseobine, među kojima su se, svojim izgledom, veličinom i opremlјenošću posebno isticali: Ester majur, Keresteš salaš, Grob salaš i Telečki salaš. U ovom periodu pored tradicionalnih ratarskih kultura, započinje i proizvodnja duvana u Bočaru. Krajem XIX veka Bočar dobija železničku prugu i stanicu, počinje da radi osnovna škola i od tada se oseća brži razvoj ovoga naselјa.

Narodni pukovnik i kavaljer vitez odbrane Banata na Rovovima kod Iđoša, Lazar ZubanPočetkom XX veka, Bočar dobija kasinu i čitaonicu, poštu, a razvija se sportski lov i organizuju se trke rasnih konja. Stagnacija u ukupnom životu sela primetna je tokom Prvog svetskog rata. Raspad Austro- ugarske monarhije je uslovio stvaranje novih država. Kao zemlјa saveznica, Kralјevina Srbija izlazi iz rata ojačana i ovenčana slavom pobednika, a poznate bitke (na Ceru, Kolubari, Kumanovu, proboj Solunskog fronta i dr.) ulaze u istoriju ratovanja. Srbi u Vojvodini sazivaju 25. novembra 1918. godine Veliku narodnu skupštinu i proglašavaju ujedinjenje Vojvodine s Kralјevinom Srbijom. Velika narodna skupština održana je u zgradi tadašnjeg Hotela „Grand", u centru Novog Sada. U njenom radu je učestvovalo 757 poslanika, 24 određenih po izbornom redu koji je propisao Srpski narodni odbor. U radu Skupštine učestvovali su poslanici svih nacionalnosti: Srbi (578), Bunjevci (84), Slovaci (62), Rusini (21), Šokci (3), Hrvati (2), Nemci (6) i Mađari (1). Odluka o priklјučenju Kralјevini Srbiji doneta je jednoglasno, jer je Srbija država koja svojim postojanjem, ustrojstvom i razvitkom garantuje slobodu, ravnopravnost i napredak u svakom pravcu, ne samo Srbima, nego i svim slovenskim i neslovenskim narodima koji žive na ovim prostorima. Istu odluku su doneli i Srbi u Sremu, 24. novembra 1918. godine, u Rumi. Na istorijskom skupu Srba Vojvodine u Novom Sadu bio je prisutan i poslanik Srba iz Bočara, Veselin Glavaški.

Dvadesetih godina XX veka u selu je formirano kulturno društvo Nemaca, koji su tada bili najbrojniji živalј. Ovo društvo, poznato pod nazivom Kulturbund, okuplјalo je celokupno stanovništvo nemačke nacionalnosti. Nakon okupacije Kralјevine Jugoslavije (1941), Kulturbund se stavio na raspolaganje nemačkim okupacionim vlastima, osim 40-50 lica nemačke nacionalnosti.

Tags:

O gradu