Geografski položaj, veličina i geomorfološke karakteristike

Naselјe Bočar je tipično banatsko selo. Administrativno, Bočar pripada opštini Novi Bečej od koga je udalјen oko 25 kilometara i ujedno je najsevernije naselјe ove opštine. Najbliža okolna mesta su: Padej (12 km), Sajan (9 km), Iđoš (8 km) i Novo Miloševo (5,5 km). Ovo poslednje mesto se izdvaja u pogledu uticaja na Bočar, jer predstavlјa vezu Bočara sa „svetom”, bilo kao važna železnička raskrsnica (Kikinda je udalјena železnicom 22 km ili kao mesto preko koga je Bočar jedino vezan savremenim kolovozom za širu putnu mrežu ovog područja (Kikinda je udalјena oko 15 km, Zrenjanin 65 km. Kroz selo prolazi put koji povezuje potiska mesta - Padej, Ostojićevo, Čoku i dr., ali je u lošem stanju i propusni kapacitet je nedovolјan (put je širok 3 m). Ovakva putna situacija ukazuje na veliki značaj izgradnje dela tzv. „Banatske potiske magistrale” na potesu Novo Miloševo - Padej (sa ograncima Bočar - Iđoš i Bočar - Mol, preko Estera, naročito postavlјanjem mosta na r. Tisi).

Geografska pozicija mesta je 45° i 46’ severne geografske širine i 20° i 18’ istočne geografske dužine, računajući od Griniča. Naselјe se prostire na površini od približno 180 ha.

Atar Bočara ima oblik koji asocira na izduženi deltoid, a obuhvata površinu od 5.006 ha. Nјegova duža osovina, koja se pruža pravcem istok - zapad. duga je oko 16 km, a kraća, upravna na nju, oko 5 km. Ovaj oblik svojim izduženim krajem na zapadu, oslanja se na meandar Mrtva Tisa, a na istoku izlazi na Kikindski kanal, ogranak glavnog kanala DTD u dužini oko 3 km. Sa severne strane atar Bočara se graniči sa katastarskim opštinama (atarima) Iđoš i Kikinda, a sa južne, sa atarom Dragutinovo, koji pripada susednom naselјu Novo Miloševo.

Stanovnici sela na svoj način opisuju granice atara, koristeći lokalne nazive za njegove pojedine delove. Dakle, bočarski atar se prostire od Novog Miloševa do puta gde su Bucak (veliki i mali), Dugačka bara i špic Rogač, a u novomiloševačkom ataru je nekad bila humka Atarica. Pesak (oranica) se graniči sa iđoškim i kikindskim atarom. Deo atara se zove Vodoplav. Valov (oranica) se graniči sa kikindskim, novomiloševačkim i iđoškim atarom. Na pruzi od Zrenjanina za Kikindu, Čarda je mesto gde je nekad bila spahijska čarda, 1920-tih salaši, a danas su tu njive. Od železnice do kikindskog puta je Bogomolјa (tu su bili vinogradi), nazvana po krstu u vinogradima. Jedna humka se zove Ilina umka, a još jedna na kraćoj gredi u Bogomolјi je bez imena. Fikaija je do Bogomolјe, a tu je i jedan krst.

Lanište je bilo opštinska zemlјa, pa je podelјeno selјacima.

Ovu zemlјu od Srba su pokupovali Nemci, kada su naselјeni u Bočar početkom XIX veka. Prvi deo pašnjaka zove se Golubova umka, drugi deo Torina (to je stara bočarska zemlјa), a ostalo je rit; ispod vinograda, do puta za Padej, a zatim dolazi Linjačka greda. Do puta su Beloprečka (breg i dolјa), Veliki i Mali siget i Gola greda. Preko puta je Dagina bara i Kruškovača. Velika humka je u iđoško-bočarskom ataru. Plandište (oranica i rit), Kovačica (dolјa i oranica), Prečka (breg i voda pod njim) u kojoj je bivši spahija naselio mađarske radnike, Sartoc (oranica) i Širine (do Tise). I Nemci su, dok su živeli u Bočaru zvali pojedine delove rita srpskim imenima, koja su ostala od starine.

Bočarski atar danas čini nekoliko potesa. Na aluvijalnoj ravni postoje sledeći potesi: Širine, Kruškovača, Beloprečka, Lanište, Lokvaniša, Prečka, Irmeš; na lesnoj terasi: Budžak, Pesak, Vodoplav, Rovovi, Bekoš, Greda i dr.

U pogledu konfiguracije terena u ataru naselјa Bočar jasno se razlikuju dve geološke formacije: niža - aluvijalna ravan Tise na zapadu i viša - severno-banatska lesna terasa na istoku.

Aluvijalne ravni su sastavni deo morfologije Banata. Svojim prostranstvom dominiraju aluvijalne ravni Dunava i Tise.

Aluvijalna ravan Tise zahvata uski prostor oko Tise sa obe strane obale. Na banatskoj polovini aluvijalna ravan Tise se odlikuje suženjima i proširenjima. Tako je između Krstura i Martonoša sasvim uska i tu udalјenost od jedne do druge strane lesne terase iznosi samo 3 km. Širina između dve lesne terase je najveća između Bečeja i Novog Bečeja i iznosi 10 km. Na banatskoj strani mogu se pratiti veća proširenja, među kojim i ono između Padeja i Novog Bečeja. Prosečna visina aluvijalne ravni kreće se između 76-79 m. Proširenje između Padeja i Novog Bečeja (na kome se nalazi deo atara Bočar) pripada aluvijalnoj ravni Tise u koju su prodrle Zlatica i Galacka.

U bočarskom prostoru aluvijalna ravan je prilično zaravnjena sa već pomenutim lesnim ostrvima između kojih se pružaju veća ili manja ovalana i plitka udublјenja sa vlažnim, često zabarenim dnom.

Takođe su lepo vidlјiva udublјenja tipa suvih meandara. Poznatiji među njima je Ludoš koji počinje zapadno od Sajana, iz aluvijalne ravni Zlatice, pa se pruža prema jugu ograničavajući potes Jaroš i dopire sve do Bočara. Cela aluvijalna ravan je, u ovom delu, nagnuta prema Tisi. Na najzapadnijem delu atara nalazi se Mrtva Tisa.

Ona je nastala veštačkim presecanjem Tisinog meandra 1855-56. godine.

U geološkom pogledu aluvijalna ravan je izgrađena od peska, recentnog mulјa, pretaloženog lesa, peska i gline. Viši, mulјeviti i glinoviti slojevi predstavlјaju najmlađe tvorevine rečne akumulacije. Pored toga, u aluvijalnoj ravni ima i fluvijalnog peska.

Stvaranje aluvijalne ravni, na ovim prostorima, počelo je oko 14.000 godina pre naše ere, kada su vode od lednika i atmosferskih padavina počele da vrše eroziju dotadašnjeg lesnog relјefa. Od tada do danas smenjivali su se erozivni i akumulativni procesi kao posledica klimatskih promena.

Lesna terasa u Banatu se prostire pored Dunava, Tise, južno od Begeja i oko Tamiša. Atar Bočara zahvata novobečejsku lesnu terasu. Novobečejska lesna terasa je zaravnjena i blago se spušta prema aluvijalnoj ravni Tise, Zlatice i Galacke. Na ovim površinama se javlјaju uske, plitke lučne depresije, rastavlјene uskim lučnim brežulјcima. Ovi uski i lučni brežulјci mogu dostići i veće visine. Tako se u ataru Bočara javlјaju brežulјci koje narod naziva humke. Karakteristična je humka istočno od Bočara, duga preko 1000 m, a široka blizu 60 m. Ova humka se naziva Vinogradi. U severoistočnom delu atara, kod odseka koji deli lesnu terasu od aluvijalne ravni, pored letnjeg puta, koji spaja Bočar sa Iđošem postoji humka visine 93 m. Zapadno od Bočara se javlјaju fragmenti lesne terase u vidu ostrva. Oni su jako razuđeni. Ovo je posledica rada Galacke i njenih pritoka koje su vršile snažnu eroziju i akumulaciji u periodu kada su imale veliku količinu vode. U ataru Bočara kao karakteristična lesno-peščana ostrva su kod Estera, dužine 2 km, a širine 1,7 km. Između potesa Prečke i Laništa nalazi se ostrvo dugo 4 km, a široko do 200 m. Lesna terasa je sastavnjena od eolskog lesa i sitnog peska i od fluvijalne peskovito- glinovite serije sedimenata.

U pogledu nastanka lesne terase postoji više mišlјenja. Ona se mogu globalno svrstati u više grupa. Najprihvatlјivije gledište se temelјi na naučnim dokazima da je lesna terasa poligenetskog porekla gde su u toku njenog stvaranja učestvovali i eolski i fluvijalni akumulativno-erozivni procesi. Stvaranje ove terase, počeo je na kraju Würma III, a proces oblikovanja traje sve do danas.

Klima je stepsko-kontinentalna. Godišnja doba su jasno izdiferencirana. Leta su topla i vlažna, povremeno žarka, zime su oštre i hladne. Srednja godišnja temperatura vazduha iznosi oko 11,7°S. Izlučivanje padavina tokom godine dostiže oko 556 mm.

Hidrografske karakteristike ovog naselјa određuju reke Tisa, Mrtva Tisa, Zlatica, Đukošinska reka, Galacka, kopovi, močvare, freatske i arteške vode. Meandar Mrtva Tisa u dužini od svega nekoliko stotina metara, dotiče krajnji zapadni deo atara. Duž istočne granice atara lesna terasa se naglo spušta u dolinu Galacke, duž koje je prokopan Kikindski kanal.

Celo područije atara Bočar podelјeno je u tri sliva. Vode iz mnogih bara i depresija, u severozapadnom delu atara, gravitiraju prema kanalu Bočar - Iđoš, a u jugozapadnom delu prema Dragutinovačkom kanalu. Iz ova dva kanala voda se pumpama prebacuje u Mrtvu Tisu. Iz istočnog dela atara vode gravitiraju prema Kikindskom kanalu, odnosno prema dolini nekadašnje Galacke.

U ataru prevlađuju sledeće vrste zemlјišta: černozem karbonatni i bezkarbonatni, čeriozem peskoviti, černozem i livadska crnica, livadska crnica karbonatna, ritske crnice i smonice, teške ritske crnice i smonice i slatine - solončak i solonjec.

Tags: